Przekazanie dzieciom domu, mieszkania czy gospodarstwa rolnego to dla większości z nas jedna z najważniejszych decyzji majątkowych w życiu. Motywacja rodziców jest zazwyczaj bardzo prosta: chcą uporządkować sprawy rodzinne za swojego życia, uniknąć w przyszłości sporów spadkowych, ułatwić dzieciom start lub po prostu mieć poczucie, że wszystko zostało formalnie załatwione.

W takich chwilach nikt nie zakłada, że za kilka lub kilkanaście lat relacje rodzinne mogą ulec pogorszeniu.

A jednak jako adwokat spotykam się ze sprawami, w których problem nie wynika ze złych intencji w chwili podpisywania aktu notarialnego. Problem pojawia się dopiero później — gdy zmieniły się relacje rodzinne, pojawiły się konflikty albo nowe osoby zaczęły współdecydować o nieruchomości. Wtedy okazywało się, że podpisana kilka lat wcześniej umowa nie chroniła interesów osób, które przekazały cały swój majątek.

Sam akt notarialny nie gwarantuje pełnego bezpieczeństwa

Wiele osób żyje w przekonaniu, że skoro umowę sporządza notariusz, wszystko jest odpowiednio zabezpieczone. To nie do końca tak. Rolą notariusza jest przede wszystkim sporządzenie aktu zgodnego z wolą stron i obowiązującymi przepisami. Nie zawsze jednak oznacza to wybór rozwiązania, które będzie dla Ciebie najbezpieczniejsze za pięć, dziesięć czy dwadzieścia lat.

Dlatego przed podpisaniem jakichkolwiek dokumentów warto zastanowić się nie tylko nad tym, komu i co chcemy przekazać, ale przede wszystkim: jak skutecznie zabezpieczyć własne interesy po przekazaniu majątku.

Jedno niedoprecyzowane zdanie w umowie może mieć ogromne konsekwencje

W jednej ze spraw, z którymi miałam do czynienia, starsze małżeństwo przekazało nieruchomość członkowi rodziny. Chcieli zabezpieczyć sobie możliwość dalszego spokojnego zamieszkiwania. W umowie znalazł się zapis gwarantujący im dożywotnie prawo do mieszkania. Nie wskazano jednak, że chodzi o konkretny dom. Po latach relacje rodzinne uległy pogorszeniu. Powstał spór dotyczący tego, gdzie darczyńcy mogą mieszkać i czy mają prawo pozostać w dotychczasowym domu. Dopiero wtedy okazało się, jak ogromne znaczenie ma precyzyjne sformułowanie postanowień umowy.

To, co w chwili podpisywania aktu wydaje się oczywiste dla wszystkich stron, po latach może być interpretowane zupełnie inaczej. Dlatego przed przekazaniem majątku warto zadać sobie pytanie nie tylko: komu chcę przekazać nieruchomość, ale również: jak skutecznie zabezpieczyć swoje interesy, jeśli relacje rodzinne kiedyś się zmienią?

Historia z mojej praktyki – darowizna, która miała zapewnić spokojną starość

Inna prowadzona przeze mnie sprawa dotyczyła przekazania gospodarstwa rolnego. Rodzice przepisali majątek synowi, jednocześnie ustalając z nim, że będzie im dożywotnio wypłacał określoną kwotę pieniędzy. Byli przekonani, że w ten sposób zagwarantowali sobie spokojną starość.

Gdy po pewnym czasie doszło do konfliktu, rodzice wystąpili przeciwko synowi z pozwem o zapłatę kilkudziesięciu tysięcy złotych. Reprezentując w tym procesie syna, wykazałam przed sądem, że dokumenty, na których rodzice opierali swoje roszczenia, od początku zawierały rażące błędy konstrukcyjne i były nieważne z mocy prawa. Sąd w pełni podzielił moją argumentację i powództwo oddalił.

Ta sprawa pokazuje niezwykle ważną rzecz: rodzice mieli jasny cel (zapewnienie sobie stałych środków do życia), ale użyli złej konstrukcji prawnej. Problem nie polegał na braku dokumentów, lecz na tym, że od początku zastosowano rozwiązanie, które nie dawało im oczekiwanej ochrony.

Najpierw przemyślana strategia, dopiero później wizyta u notariusza

Obie te historie mają wspólny mianownik. Problemy nie pojawiły się dlatego, że strony pominęły notariusza – akt notarialny przecież istniał. Problem polegał na tym, że przed jego podpisaniem nikt nie przeanalizował, czy wybrana forma przekazania majątku jest bezpieczna. Nie istnieje jeden uniwersalny wzór umowy dla każdej rodziny:

• Czasami najlepszym rozwiązaniem będzie umowa dożywocia.
• W innych przypadkach sprawdzi się darowizna z odpowiednio skonstruowaną służebnością osobistą mieszkania.
• Zdarza się również, że warto rozważyć zupełnie inne rozwiązanie.

Chcesz przekazać majątek? Najpierw sprawdź, jak zrobić to bezpiecznie

Przekazanie majątku dzieciom to decyzja podejmowana zazwyczaj raz w życiu. Warto zadbać o to, aby dokumenty chroniły nie tylko nowego właściciela, ale również Ciebie – dając Ci gwarancję spokoju i niezależności na przyszłe lata. Przemyślana strategia jeszcze przed wizytą u notariusza pozwala uniknąć wielu problemów, które po latach bardzo trudno odwrócić.

Bo najbezpieczniejszy proces sądowy to ten, którego w ogóle udało się uniknąć.